PourEVA - Pour une Éthique du Vote Automatisé

Verslag van het College van deskundigen belast met de controle van de geautomatiseerde stemmingen en opnemingen over de provincie-, gemeente-en districtsraadsverkiezingen van 14 oktober 2018

De redactie — 2019-05-02T15:00:20Z

Verslag van het College van deskundigen belast met de controle van de geautomatiseerde stemmingen en opnemingen over de provincie-, gemeente-en districtsraadsverkiezingen van 14 oktober 2018
http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1427792

- Verslagen van de deskundigen / Flandre, Collège d'experts, Parlement Flamand, Elections Communales 2018

Weg met de stemcomputer

De redactie — 2018-11-09T10:34:02Z

Een opinie van Bart Maddens, Politicoloog KU Leuven.

Het mandaat van de gemeenteraadsleden loopt stilaan ten einde. Ze werden in 2012 door het volk verkozen. Sommigen althans. Anderen werden door de stemcomputers verkozen. Vlak na de verkiezingen kwam aan het licht dat er een probleem was met het elektronisch stemmen.

Als je de naam van je voorkeurspartij iets te lang op het touchscreen aanraakte, verscheen meteen het tweede scherm met de kandidatenlijst en kreeg de kandidaat die het geluk had net achter het partijlogo te zitten automatisch een voorkeurstem. De kiezers konden die onbedoelde voorkeurstem nadien ongedaan maken. Maar niet iedereen heeft dat gedaan. Daardoor hadden de kandidaten in kwestie een electorale bonus. Niet onbelangrijk, als je weet dat het al dan niet zetelen in de gemeenteraad vaak afhangt van een klein verschil in voorkeurstemmen.

Het probleem werd weggewuifd. Het officiële verslag van het ‘college van deskundigen' repte er amper over. Het was een eenmalig probleempje. Voor de rest werkt het elektronisch stemmen feilloos.

Behalve dat er twee jaar later opnieuw een probleem was. Nu nog ernstiger. Toen de elektronisch uitgebrachte stemmen op de verkiezingsavond werden ‘getotaliseerd' bleken in Brussel allerlei anomalieën op te duiken. Na koortsachtig zoekwerk werd duidelijk dat de stemmen van kiezers die hun stem hadden veranderd niet correct werden geregistreerd.

Tijdens de stemprocedure heb je inderdaad de mogelijkheid je te bedenken, naar het vorige scherm terug te keren, en een andere stem uit te brengen. Dat is de gewoonste zaak van de wereld. Gek genoeg bleek de computer daar niet mee overweg te kunnen. Er zat een bug in de software. Als naïeve buitenstaander denk je dan dat de stemcomputers ten overvloede vooraf worden getest om zulke problemen te voorkomen. Niet dus. Ondanks de immense maatschappelijke impact van verkiezingen lijkt men maar wat aan te klungelen.

Ook in 2014 werd het probleem aanvankelijk gerelativeerd. De bug had slechts weinig stembureaus getroffen, zei men. Nog voor men precies wist wat de draagwijdte van het probleem was, werden de resultaten al vrijgegeven. Dat gebeurde onder politieke druk. Pas toen het rapport van het college van deskundigen een kleine maand later verscheen, werd de omvang van het probleem duidelijk. Ook Wallonië en de Duitstalige Gemeenschap waren getroffen. In totaal zijn in 57 stembussen 2.250 uitgebrachte stemmen verloren gegaan. In het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap kan dat een invloed hebben gehad op de zetelverdeling, bleek uit een simulatie. Of de kwestie echt een impact heeft gehad op wie verkozen werd, is nooit onderzocht.

Anne-Emmanuelle Bourgaux, professor publiekrecht aan de ULB, analyseerde het incident in detail. Ze schetst een ontluisterend beeld van de wijze waarop de besluitvorming op de verkiezingsavond verliep. Het probleem is dat de verantwoordelijke instanties niet precies weten hoe het systeem werkt. Ze moeten blindelings voortgaan op de soms tegenstrijdige informatie van een privéfirma. De controle op de kiesverrichtingen wordt daardoor uit handen gegeven.

In een democratie is dat onaanvaardbaar. Vandaag nog meer dan in 2014. We weten nu dat de manipulatie van verkiezingen vanuit het buitenland een reële bedreiging is. Als failed state is België een voor de hand liggend doelwit. Allerlei deskundigen zullen ons opnieuw met grote stelligheid verzekeren dat met elektronisch stemmen niets kan mislopen. Maar wie gelooft die mensen nog?

Na de vaudeville van 2014 was voor het Waals Parlement de maat vol. Dat besliste in 2015 in alle gemeenten terug te keren naar papier en stempotlood. Vlaanderen daarentegen houdt mordicus vast aan het elektronisch stemmen. Daarmee lijkt het ultieme bewijs geleverd dat de Walen verstandiger zijn dan de Vlamingen. Al zijn er ook verstandige Vlamingen, zoals Hendrik Bogaert van CD&V. Als federaal staatssecretaris tijdens de vorige legislatuur kantte hij zich heftig tegen het elektronisch stemmen. ‘Verkiezingen zijn in een democratie te belangrijk om ze toe te vertrouwen aan computers', vond hij. Pittig detail: Bogaert was toen bevoegd voor de modernisering en de digitalisering van de overheid. Als zelfs hij de stemcomputers wil dumpen, wie zijn wij dan om hem tegen te spreken?

Source: De Tijd, 28/08/2018

Aanwijzing van het college van deskundigen voor de lokale en provinciale verkiezingen van 14 oktober 2018

De redactie — 2018-10-19T14:00:27Z

De voorzitter (Jan Peumans)

Dames en heren, aan de orde is de aanwijzing van het college van deskundigen voor de lokale en provinciale verkiezingen van 14 oktober 2018, conform artikel 12 van het decreet van 25 mei 2012 houdende de organisatie van de digitale stemming bij de lokale en provinciale verkiezingen.

https://www.vlaamsparlement.be/plenaire-vergaderingen/1268691/verslag/1269827

Tijdens de verkiezingen zien de deskundigen toe op het gebruik, de goede werking en de integriteit van de digitale processen in verband met de kandidaten, de stemming en de zetelverdeling, alsook op de procedures voor de aanmaak, de verspreiding en het gebruik van de apparatuur, de software en de digitale gegevensdragers. Uiterlijk tien dagen na de dag van de verkiezingen bezorgen ze een verslag aan de Vlaamse Regering en aan het Vlaams Parlement.

Het Uitgebreid Bureau draagt de heren Kurt De Vriendt, directeur van de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, Bart Martens, directeur van de directie Administratie, en Romain Voes, stafmedewerker IT bij de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, voor als effectieve deskundigen en de heren Steven Es en Romeo Maryns, analisten-programmeurs bij de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, als plaatsvervangende deskundigen.

Is het parlement het daarmee eens? (Instemming)

Dan verklaar ik de heren Kurt De Vriendt, directeur van de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, Bart Martens, directeur van de directie Administratie, en Romain Voes, stafmedewerker IT bij de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, aangewezen als effectieve deskundigen en de heren Steven Es en Romeo Maryns, analisten-programmeurs bij de directie Aankoop, Infrastructuur en Informatica, als plaatsvervangende deskundigen van het college van deskundigen zoals bedoeld in artikel 12 van het decreet van 25 mei 2012 houdende de organisatie van de digitale stemming bij de lokale en provinciale verkiezingen.

BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT: VOORSTEL VAN ORDONNANTIE houdende wijziging van de ordonnantie van 12 juli 2012 houdende de organisatie van de elektronische stemming voor de gemeenteraadsverkiezingen

De redactie — 2016-06-13T11:41:43Z

Toelichting

Het elektronisch stemmen werd in 1991 ingevoerd als proefproject. Vanaf 1994, het jaar waarin de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming werd aangenomen, werd het gebruik ervan uitgebreid. In Brussel werd het ingevoerd in 1994.

Sedert de regionalisering van de bevoegdheden betreffende de organisatie van de gemeenteraads- en provincieraadsverkiezingen, komt het het Brussels Gewest toe om wetgeving uit te vaardigen met betrekking tot de gemeenteraadsverkiezingen.

Het systeem van de geautomatiseerde stemming heeft nogal wat kritiek gekregen wat de democratische aspecten ervan betreft, te weten het feit dat het voor de kiezer niet mogelijk is om zijn stem noch de correcte registratie ervan te controleren, het feit dat het voor de burgers niet mogelijk is om de hertelling te controleren en, voorts, het feit dat het systeem voor sommigen niet zo gebruiksvriendelijk is.

Bij de verschillende verkiezingen, hebben zich trouwens verscheidene incidenten voorgedaan.


Proposition d'ordonnance modifiant l'ordonnance du 12 juillet 2012 organisant le vote électronique pour les élections communales.: Source http://weblex.irisnet.be/data/crb/doc/2015-16/129126/images.pdf

BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT: VOORSTEL VAN RESOLUTIE voor de keuze van een stemsysteem

De redactie — 2016-06-13T11:40:37Z

Toelichting

Bij de verschillende verkiezingen, hebben zich trouwens verscheidene incidenten voorgedaan.


Proposition de résolution relative au choix du système de vote.: Source http://weblex.irisnet.be/data/crb/doc/2015-16/129127/images.pdf

Gedachtewisseling over het verslag van het College van deskundigen belast met de controle van het elektronisch stem- en stemopnemingssysteem bij de gelijktijdige verkiezingen van 25 mei 2014

De redactie — 2015-10-04T13:48:00Z

BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS
VERSLAG NAMENS DE COMMISSIE VOOR DE BINNENLANDSE ZAKEN, DE ALGEMENE ZAKEN EN HET OPENBAAR AMBT UITGEBRACHT DOOR DE HEER Koenraad DEGROOTE
DOC 54 0014/002
http://www.dekamer.be/flwb/pdf/54/0014/54K0014002.pdf

- Hoorzittingen met experten / Collège d'experts

FAQ

2015-06-18T19:44:59Z

- Over ons

BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK PARLEMENT: VOORSTEL VAN ORDONNANTIE tot afschaffing van de mogelijkheid om elektronisch te stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen

De redactie — 2015-03-29T20:48:08Z

Toelichting

De elektronische stemming werd als proefproject ingevoerd in 1991 en op grotere schaal gebruikt vanaf 1994, toen een specifieke wet, te weten de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming, werd aangenomen en uitgevoerd. Ten gevolge van de regionalisering van de bevoegdheden inzake de organisatie van de verkiezingen van de gemeente- en provincieraad in 2001, werd de mogelijkheid van elektronische stemming opgenomen in het Brussels gemeentelijk kieswetboek bij de ordonnantie van 16 februari 2006 tot wijziging van de gemeentelijke kieswet.

Sinds de invoering van het elektronisch stemsysteem werd er veel kritiek op geleverd. De opmerkingen gaan onder meer over de democratische aspecten van het elektronisch stemmen, te weten het feit dat de kiezer niet kan controleren of zijn stem correct werd opgenomen, dat hij geen controle kan uitoefenen op de totalisatieverrichtingen of nog dat het geheim van de stemming niet kan worden gewaarborgd. Ze gaan ook over het feit dat sommige doelgroepen, zoals bejaarden, het moeilijk vinden om met het systeem te werken.

Bovendien hebben er zich regelmatig problemen voorgedaan tijdens de stemmingen, zoals een groot aantal defecten van de apparatuur. In 2003 kreeg een kandidaat in een stembureau meer voorkeurstemmen dan het geregistreerde totale aantal stemmen op zijn lijst. Meer onlangs, bij de verkiezingen van 2014, waren er problemen bij het tellen van de voorkeurstemmen, liep een en ander fout bij het opnemen van meer dan 2.000 stemmen, waren er manipulaties met « elektronische stembussen » (uitslag van de stembureaus op diskette) zonder bijzitters of getuigen van partijen, waren er fouten bij het stemmen door Europese ingezetenen die deelnamen aan verkiezingen waaraan ze, wettelijk gezien, niet mochten deelnemen of
werden de uitslagen via de media bekendgemaakt voordat ze op de officiële sites waren verschenen, aangezien de officiële gegevens over de voorkeurstemmen meer dan 48 uur na de sluiting van de stembureaus worden bekendgemaakt.

Daarbij mag niet worden vergeten dat de wettelijke procedure bij de stem- en stemopnameverrichtingen in de praktijk niet strikt gevolgd wordt : de teststemmingen bij het openen en sluiten van de stemming verlopen niet systematisch of niet volgens de procedure : de stembussen worden onbewaakt in de stembureaus achtergelaten na het sluiten van de stemverrichtingen; de enveloppen met de totalisatie worden geopend buiten de aanwezigheid van de voorzitters van de stembureaus en hun bureau, enz [1].

Tot slot werden de voordelen waarmee de voorstanders van het elektronisch stemmen zwaaiden (lagere kosten, snellere uitslag, ...) ontkracht door de feiten. In het besluit van de Waalse Regering van 7 november 2013 tot uitvoering van artikel L 4211-3, § 5, van de Code van de Lokale Democratie en de Decentralisatie en tot regeling van de recuperatie van de meerkosten van het elektronisch stemmen, worden de kosten van het elektronisch stemmen geraamd op 1,37 euro per kiezer tegenover 10 centiem per kiezer voor het stemmen op papier.

In 2006 en 2011 heeft ons Parlement twee resoluties aangenomen die in hoofdzaak vragen dat de tekortkomingen van het klassieke geautomatiseerde stemsysteem, dat nog in 17 van de 19 gemeenten van het Gewest werd gebruikt bij de verkiezingen van mei 2014, weggewerkt worden door een beter geautomatiseerd stemsysteem of door het terugkeren naar het stemmen op papier [2].

In het zog van die resoluties, werd de ordonnantie van 12 juli 2012 houdende de organisatie van de elektronische stemming voor de gemeenteraadsverkiezingen aangenomen. Die voorziet in het gebruik van een « elektronisch stemsysteem met papieren bewijsstuk ». Dat stemsysteem werd gebruikt voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 in de gemeenten Sint-Pieters-Woluwe en Sint-Gillis, waar het eveneens gebruikt werd voor de verkiezingen van 25 mei 2014.

Hoewel het nieuwe stemsysteem ontworpen is om de tekortkomingen van het vorige systeem weg te werken, vertoont het eveneens een groot aantal zwakke punten :

de enige stem die in aanmerking wordt genomen bij de telling, is de stem die gecodeerd is in de bidimensionale barcode (QR-code) en de ordonnantie van 12 juli 2012 voorziet niet in de mogelijkheid van een tweede stemopname ;

er bestaat een risico dat er geen overeenstemming is tussen het aantal elektronische stemopnames en het aantal papieren stembiljetten die in de stembus zijn gestoken, zowel in het geval van een kiezer die zijn stembiljet niet of slecht zou scannen als in het geval van een kiezer die zijn papieren stembiljet na het scannen niet zou afgeven ;

het hergebruik van de magneetkaarten belet de controle op het aantal stemmers. Die controle was mogelijk met de stemming op papier én met het oude elektronisch stemsysteem ;

het geheim van de stemming wordt niet gewaarborgd, aangezien de kiezer zijn stembiljet zeer zorgvuldig moet vouwen om de leesbare transcriptie van zijn stem te verbergen en tegelijk de QR-code zichtbaar te laten. Niet iedereen begrijpt dat en het is niet makkelijk ;

ook bij dat stemsysteem verlopen de stemverrichtingen niet altijd volgens de regels van de kunst, de kiezers weten bijvoorbeeld niet altijd dat ze kunnen controleren of de QR-code hun stem weergeeft. Bovendien is er slechts één controleapparaat per stembureau en beperkt de kieswetgeving de mogelijkheid om de verrichtingen over te doen wanneer de QR-code niet overeenkomt met de stem die de kiezer heeft uitgebracht ;

voor de kiezer die niet vertrouwd is met computers, is het stemsysteem niet begrijpelijker dan het klassieke systeem. Daardoor moet er in meer gevallen bijstand worden geboden, waardoor de familie in de verleiding komt om zelf een naaste van de kiezer om bijstand te vragen, vooral wanneer deze laatste zich uitdrukt in een taal die door geen enkel lid van het stembureau wordt gesproken. Dat verhoogt in aanzienlijke mate het risico op beïnvloeding van de stem van de betrokken kiezer.

Na vaststellingen van soortgelijke tekortkomingen, werd in vele buurlanden een einde gemaakt aan de experimenten met elektronisch stemmen. Dat is het geval voor Nederland, dat op dat vlak een pionier was, maar beslist heeft om volledig terug te keren naar het stemmen op papier, maar ook voor andere landen zoals Duitsland, Groot-Brittannië, Italië, Finland en, zeer onlangs, Noorwegen. België is voortaan een uitzondering.

Dichter bij ons heeft de Waalse regering in juni 2011 beslist om terug te keren naar het stemmen op papier, maar ze heeft de gemeenten die betrokken zijn bij het elektronisch stemmen, de mogelijkheid gelaten om daarmee voort te doen, maar dan op hun kosten.

« Het elektronisch stemmen moet veilig en betrouwbaar zijn. Het is veilig als het systeem opzettelijke aanvallen kan weerstaan; het is betrouwbaar als het op zichzelf werkt, ongeacht de tekortkomingen van de apparatuur of de programmatuur. Bovendien moet de kiezer bevestiging van zijn stem kunnen krijgen en die, zo nodig, kunnen corrigeren, met eerbied voor het geheim van de stemming. Voorts moet de transparantie van het systeem gewaarborgd worden in die zin dat de correcte werking moet kunnen worden gecontroleerd. ».

Gelet op al die elementen, dient de mogelijkheid om een beroep te doen op elektronische stemming te worden geschrapt, ongeacht het niveau waarop de verkiezingen worden gehouden.

Dit voorstel van resolutie strekt ertoe die mogelijkheid af te schaffen bij de gemeenteraadsverkiezingen en bijgevolg de bepalingen van het Brussels Gemeentelijk Kieswetboek en de andere wetsteksten die een geautomatiseerde stemprocedure in het kader van die verkiezingen organiseren, op te heffen.

Commentaar bij de artikelen

Artikel 1

Dit artikel lokt geen commentaar uit.

Artikel 2

Volgens de gewijzigde bepaling moet in het « stembureau » en in het wachtlokaal een Brussels Gemeentelijk Kieswetboek en een exemplaar van de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming ter inzage worden gelegd. Aangezien die wet in de toekomst niet langer van toepassing zal zijn, is het niet meer nodig om een exemplaar ter beschikking te stellen van de kiezer of het stembureau.

Artikel 3

Aangezien het geautomatiseerd stemsysteem niet langer wordt gebruikt, hoeft er geen beroep meer te worden gedaan op deskundigen noch op personen die belast zijn met het verlenen van technische bijstand in de zin van het zesde lid van artikel 35bis van het Brussels Gemeentelijk Kieswetboek.

Artikel 4

Voor dit artikel geldt, mutatis mutandis, hetzelfde commentaar als voor artikel 3.

Artikel 5

Aangezien het geautomatiseerd stemsysteem niet langer wordt gebruikt, is een bijzondere uurregeling voor de stembureaus die gebruikmaken van dat systeem niet langer aan de orde.

Artikel 6

Het door deze bepaling gewijzigde lid luidt als volgt : «Bij gewone en buitengewone vernieuwing van de gemeenteraden, zijn alle verkiezingsuitgaven betreffende het stempapier voor rekening van het Gewest in het geval er niet wordt teruggegrepen naar de elektronische stemming. ».

Aangezien geautomatiseerd stemmen niet langer mogelijk is, zijn de woorden « in het geval er niet wordt teruggegrepen naar de elektronische stemming » overbodig.

Artikel 7

De wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming regelt het « elektronisch stemmen » voor verschillende verkiezingen, met inbegrip van de gemeenteraadsverkiezingen.

De bevoegdheid voor de organisatie van de verkiezingen van de provincieraad, de gemeenteraad en de districtsraad zijn overgedragen naar de Gewesten. Het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijven naar die wet verwijzen voor de lokale verkiezingen op hun grondgebied. Het Vlaams Gewest heeft ervoor gekozen die wet op te heffen voor de lokale verkiezingen op zijn grondgebied en te vervangen door een decreet [3].

Aangezien de geautomatiseerde stemming niet langer gebruikt mag worden bij de gemeenteraadsverkiezingen in het Brussels Gewest, kan de wet van 11 april 1994 worden opgeheven wat die verkiezingen betreft.

Artikel 8

Zoals gepreciseerd wordt in de toelichting, regelt de ordonnantie van 12 juli 2012 tot organisatie van de elektronische stemming het gebruik van een « elektronisch stemsysteem met papieren bewijsstuk », een systeem waarmee de zwakke punten van het klassieke geautomatiseerde stemsysteem niet kunnen worden weggewerkt.

Bijgevolg is het aangewezen om dat systeem niet langer te gebruiken en de ordonnantie die het gebruik ervan regelt op te heffen. Dat is de strekking van het artikel.

VOORSTEL VAN ORDONNANTIE

tot afschaffing van de mogelijkheid om elektronisch te stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen

Artikel 1

De ordonnantie regelt een aangelegenheid als bedoeld in artikel 39 van de Grondwet.

Artikel 2

Het derde lid van artikel 34 van het Brussels Gemeentelijk Kieswetboek, zoals gewijzigd bij de ordonnantie van 16 februari 2006, wordt als volgt vervangen :

« Een jongst gecoördineerd exemplaar van het Brussels Gemeentelijk Kieswetboek wordt in het wachtlokaal ter inzage gelegd voor de kiezers; een tweede exemplaar wordt voor de leden van het stembureau ter inzage gelegd in het lokaal waar de stemming plaatsheeft. ».

Artikel 3

In hetzelfde Wetboek wordt het zesde lid van artikel 35bis, ingevoegd bij de ordonnantie van 16 februari 2006 en luidend als volgt : « De deskundigen, die zijn aangewezen bij artikel 5bis van de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming, en de personen die belast zijn met het verlenen van technische bijstand worden toegelaten in de stembureaus op de dag van de stemming na vertoon aan de voorzitter van het stembureau van hun legitimatiekaart uitgereikt door het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. », opgeheven.

Artikel 4

In hetzelfde Wetboek worden in artikel 35ter, ingevoegd bij de ordonnantie van 16 februari 2006, de woorden « deskundige aangewezen bij artikel 5bis van de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming of verlener van technische bijstand » geschrapt.

Artikel 5

In hetzelfde Wetboek worden in artikel 36, eerste lid, gewijzigd bij de ordonnantie van 16 februari 2006 en bij de ordonnantie van 16 december 2011, de woorden « bij manuele stemming en van 8 tot 16 uur bij geautomatiseerde stemming. » geschrapt.

Artikel 6

In hetzelfde Wetboek worden in artikel 38, eerste lid, gewijzigd bij de ordonnantie van 16 februari 2006, de woorden « in het geval er niet wordt teruggegrepen naar de elektronische stemming » geschrapt.

Artikel 7

De wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming, voor de laatste keer gewijzigd bij de wet van 10 februari 2014, wordt opgeheven wat de gemeenteraadsverkiezingen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest betreft.

Artikel 8

De ordonnantie van 12 juli 2012 houdende de organisatie van de elektronische stemming voor de gemeenteraads- verkiezingen wordt opgeheven.

[1] Cf. onder meer Th. Denoël, « Bug électoral : le rapport d'experts conclut au cafouillage général », 26 juni 2014, op www.levif.be.

[2] Parl. Doc. A-135/1 tot 3, G.Z. 2004-2005 en 2005-2006 ; A-89/1 en 2, G.Z. 2009-2010.

[3] Vlaams decreet van 25 mei 2012 houdende de organisatie van de digitale stemming bij de lokale en provinciale verkiezingen of Digitaal Kiesdecreet, art. 29.

Voorstel van resolutie waarbij gevraagd wordt niet langer gebruik te maken van elektronische stemming

De redactie — 2015-03-29T20:47:55Z

Toelichting

Sinds de invoering van het elektronisch stemsysteem werd er veel kritiek op geleverd. De opmerkingen gaan onder meer over de democratische aspecten van het elektronisch stemmen, te weten het feit dat de kiezer niet kan controleren of zijn stem correct werd opgenomen, dat er geen controle kan worden uitgeoefend op de totalisatieverrichtingen of nog dat het geheim van de stemming niet kan worden gewaarborgd. Ze gaan ook over het feit dat sommige doelgroepen, zoals bejaarden, het moeilijk vinden om met het systeem te werken.

Bovendien hebben er zich regelmatig problemen voorgedaan tijdens de stemmingen, zoals een groot aantal defecten van de apparatuur. In 2003 kreeg een kandidaat in een stembureau meer voorkeurstemmen dan het geregistreerde totale aantal stemmen op zijn lijst. Meer onlangs, bij de verkiezingen van 2014, waren er problemen bij het tellen van de voorkeurstemmen, liep een en ander fout bij het opnemen van meer dan 2.000 stemmen, waren er manipulaties met « elektronische stembussen » (uitslag van de stembureaus op diskette) zonder bijzitters of getuigen van partijen, waren er fouten bij het stemmen door Europese ingezetenen die deelnamen aan verkiezingen waaraan ze, wettelijk gezien, niet mochten deelnemen of werden de uitslagen via de media bekendgemaakt voordat
ze op de officiële sites waren verschenen, aangezien de officiële gegevens over de voorkeurstemmen meer dan 48 uur na de sluiting van de stembureaus worden bekendgemaakt.

Daarbij mag niet worden vergeten dat de wettelijke procedure bij de stem- en stemopnameverrichtingen in de praktijk niet strikt gevolgd wordt : de teststemmingen bij het openen en sluiten van de stemming worden niet systematisch uitgevoerd of verlopen niet volgens de procedure : de stembussen worden onbewaakt in de stembureaus achtergelaten na het sluiten van de stemverrichtingen ; de enveloppen met de totalisatie worden geopend buiten de aanwezigheid van de voorzitters van de stembureaus en hun bureau, enz [1].

Tot slot werden de voordelen waarmee de voorstanders van het elektronisch stemmen zwaaiden (lagere kosten, snellere uitslag, ...) ontkracht door de feiten. In het besluit van de Waalse Regering van 7 november 2013 tot uitvoering van artikel L 4211-3, § 5 van de Code van de Lokale Democratie en de Decentralisatie en tot regeling van de recuperatie van de meerkosten van het elektronisch stemmen, worden de kosten van het elektronisch stemmen geraamd op 1,37 euro per kiezer tegenover 10 centiem per kiezer voor het stemmen op papier.

In het zog van die resoluties, werd de ordonnantie van 12 juli 2012 houdende de organisatie van de elektronische stemming voor de gemeenteraadsverkiezingen aangenomen. Die voorziet in het gebruik van een « elektronisch stemsysteem met papieren bewijsstuk ». Dat stemsysteem werd gebruikt voor de gemeenteraads-verkiezingen van 2012 in de gemeenten Sint-Pieters-Woluwe en Sint-Gillis, waar het eveneens gebruikt werd voor de verkiezingen van 25 mei 2014.

Hoewel het nieuwe stemsysteem ontworpen is om de tekortkomingen van het vorige systeem weg te werken, vertoont het eveneens een groot aantal zwakke punten :

er bestaat een risico dat er geen overeenstemming is tussen het aantal elektronische stemopnames en het aantal papieren stembiljetten die in de stembus zijn gestoken, zowel in het geval van een kiezer die zijn stembiljet niet of slecht scant als in het geval van een kiezer die zijn papieren stembiljet na het scannen niet afgeeft ;

het hergebruik van de magneetkaarten belet de controle op het aantal stemmers. Die controle was mogelijk met de stemming op papier én met het oude elektronische stemsysteem ;

ook bij dat stemsysteem, verlopen de stemverrichtingen niet altijd volgens de regels van de kunst ; de kiezers weten bijvoorbeeld niet altijd dat ze kunnen controleren of de QR-code hun stem weergeeft. Bovendien is er slechts één controleapparaat per stembureau en beperkt de kieswetgeving de mogelijkheid om de verrichtingen over te doen wanneer de QR-code niet overeenkomt met de stem die de kiezer heeft uitgebracht ;

voor een kiezer die niet vertrouwd is met computers, is het stemsysteem niet begrijpelijker dan het klassieke systeem. Daardoor moet er in meer gevallen bijstand worden geboden, waardoor de familie in de verleiding komt om zelf een naaste van de kiezer om bijstand te vragen, vooral wanneer deze laatste zich uitdrukt in een taal die door geen enkel lid van het stembureau wordt gesproken. Dat verhoogt in aanzienlijke mate het risico op beïnvloeding van de stem van de betrokken kiezer.

Na vaststellingen van soortgelijke tekortkomingen, werd in vele buurlanden een einde gemaakt aan de experimenten met het elektronisch stemmen. Dat is het geval voor Nederland, dat op dat vlak een pionier was, maar beslist heeft om volledig terug te keren naar het stemmen op papier, maar ook voor andere landen zoals Duitsland, Groot-Brittannië, Italië, Finland en, zeer onlangs, Noorwegen. België is voortaan een uitzondering.

Het is nuttig te herinneren aan de aanbevelingen die de Commissie van Venetië in haar Gedragscode in Verkiezingsaangelegenheden doet om onder meer de vrije wilsuitdrukking van de kiezer te waarborgen en verkiezingsfraude te bestrijden : « het elektronisch stemmen moet veilig en betrouwbaar zijn. Het is veilig als het systeem opzettelijke aanvallen kan weerstaan; het is betrouwbaar als het op zichzelf werkt, ongeacht de tekortkomingen van de apparatuur of de programmatuur. Bovendien moet de kiezer bevestiging van zijn stem kunnen krijgen en die, zo nodig, kunnen corrigeren, met eerbied voor het geheim van de stemming. Voorts moet de
transparantie van het systeem gewaarborgd worden in die zin dat de correcte werking moet kunnen worden gecontroleerd. ».

Gelet op al die elementen, dient de mogelijkheid om een beroep te doen op elektronische stemming te worden geschrapt, ongeacht het niveau waarop de verkiezingen worden gehouden.

Tegelijk met hun voorstel van ordonnantie dat ertoe strekt niet langer gebruik te maken van de geautomatiseerde stemming voor de gemeenteraadsverkiezingen, verzoeken de indieners van het voorstel van resolutie de Brusselse regering om de bekommernissen van het Brussels Parlement over de elektronische stemming en zijn verzoek om dat systeem niet meer te gebruiken bij de gewestelijke, federale en Europese verkiezingen, door te spelen aan de federale regering.

VOORSTEL VAN RESOLUTIE

waarbij gevraagd wordt niet langer gebruik te maken van elektronische stemming

Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement,

Gelet op de regelgeving betreffende de organisatie van de verkiezingen, inzonderheid de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming en de wet van 7 februari 2014 tot organisatie van de elektronische stemming met papieren bewijsstuk ;

Gelet op de resoluties van het Brussels Parlement van 7 juli 2006 en 23 april 2010 betreffende het elektronisch stemmen ;

Gelet op de aanbevelingen van de Commissie van Venetië in haar Gedragscode in Verkiezingsaangelegenheden ;

Gelet op het rapport van het College van Deskundigen belast met de controle van het geautomatiseerde stem- en stemopnamesysteem bij de gelijktijdige verkiezingen van 25 mei 2014 ;

Gelet op het grote aantal tekortkomingen bij het elektronisch stemmen, zowel uit democratisch oogpunt als inzake de onwennigheid van sommige doelgroepen die het slachtoffer zijn van de digitale kloof ;

Gelet op het grote aantal problemen die zich tijdens de verkiezingen regelmatig voordeden bij het elektronisch stemmen ;

Overwegende dat de problemen bij de laatste verkiezingen van 25 mei 2014 op zich al een volledige terugkeer naar het stemmen op papier verantwoorden ;

Overwegende dat, na experimenten in verschillende vormen, talrijke buurtlanden afgezien hebben van het elektronisch stemmen ;

Overwegende dat het gebrek aan transparantie en de ernstige tekortkomingen van het elektronisch stemsysteem het reeds tanende vertrouwen van de bevolking in de democratische instellingen nog verder kunnen aantasten ;

Overwegende dat elektronisch stemmen veel duurder is dan stemmen op papier ; dat de apparatuur die thans in 17 van de 19 gemeenten van het Gewest wordt gebruikt, verouderd is ; dat de veralgemening van het stemsysteem met papieren bewijsstuk tot de 19 gemeenten van het Gewest niet alleen geen antwoord zou bieden op een groot aantal kritische opmerkingen, maar tevens een zeer zware investering zou vereisen, aangezien die stemsystemen complex zijn (touchscreen en printer in elk stemhokje, minstens twee QR-scanners per stemlokaal, enz.) ; dat een
dergelijke investering niet kan worden verantwoord, omdat het systeem zelden gebruikt wordt en niet noodzakelijk is in een periode waarin de overheidsuitgaven gewikt en gewogen moeten worden en moeten inspelen op prioritaire behoeften [3] ;

Overwegende dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest enkel bevoegd is voor de organisatie van de gemeenteraadsverkiezingen en de federale overheid bevoegd blijft voor de organisatie van de andere verkiezingen ;

Verzoekt de Brusselse Hoofdstedelijke Regering om de wens van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement om niet langer elektronisch stemmen bij alle verkiezingen en, inzonderheid, bij de verkiezing van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement, door te spelen aan de federale regering en het federaal parlement.

[1] Cf. onder meer Th. Denoël, « Bug électoral : le rapport d'experts conclut au cafouillage général », 26 juni 2014, op www.levif.be.

[2] Parl. Doc. A-135/1 tot 3, G.Z. 2004-2005 en 2005-2006 ; A-89/1 en 2, G.Z. 2009-2010.

[3] Volgens een officiële en recente raming zou de overgang naar het SmartMatic-systeem alleen al voor de gemeente Schaarbeek een investering van 1,5 miljoen vereisen, waarbij nog de personeelskosten, de kosten voor de technische begeleiding, de opslag enz. komen.

Erkenning van de stemsoftware Smartmatic

De redactie — 2014-10-12T17:12:29Z

De advies voor het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat het bedrijf PwC heeft geschreven over de stemsoftware met een papieren ticket is nu beschikbaar.
Hun studie betreft "de toepassing(en) voor elektronische verkiezingen, geleverd door Smartmatic, die ingezet zullen worden in het kader van de verkiezingen van 25 mei 2014".
Het gehele bestand kan worden gedownload van de website van de FOD Binnenlandse Zaken op dit adres: (...)

- Officiële documenten / no_news, Smartmatic (Vote avec ticket papier), Avis, PwC, Stéria, Smartmatic